AI trong lớp học: Trò chơi nguy hiểm với tương lai trẻ em

 

Bài viết gốc đăng trên The New York Times – tác giả: Jessica Grose, chuyên mục Ý kiến (Opinion Writer)

Link bài gốc: https://www.nytimes.com/2025/05/14/opinion/trump-ai-elementary.html 

Bản dịch tiếng Việt dưới đây do Kiên Phạm thực hiện, nhằm mục đích chia sẻ kiến thức, phi lợi nhuận.

Vài tuần trước, tôi giật mình khi nghe một nhóm học sinh cấp hai chơi bóng chuyền đang ngồi trong xe tôi nói về những giáo viên mà các em không thích. Tôi có một sự tò mò không lành mạnh với những câu chuyện phiếm tuổi teen, và đôi khi chúng lại mang đến thông tin hữu ích. Phần lớn chỉ là chuyện nhỏ nhặt: Một cô giáo có khuôn mặt lúc nào trông cũng giận dữ. Một người khác thì quá nghiêm khắc trong giờ ăn trưa. Nhưng rồi một em buông lời đầy khinh miệt: “Và em cá là cô ấy dùng AI để chấm bài của chúng ta.”

Tôi không nghĩ điều đó là thật, nhưng việc nó có thể đúng thì đã đủ nguy hiểm rồi. Ngay cả học sinh lớp 7 cũng có thể nhận ra rằng trí tuệ nhân tạo là một hình thức quan tâm và chú ý ít giá trị hơn. Và giờ đây, AI không được kiểm soát đang có khả năng bào mòn niềm tin của các em vào quá trình học tập — từ khi các em mới bước vào mẫu giáo.

Hiện tại, việc thúc đẩy sử dụng AI trong giáo dục từ mẫu giáo đến lớp 12 đang đến từ chính Tổng thống, người đã ký sắc lệnh hành pháp vào ngày 23 tháng 4, kêu gọi áp dụng công nghệ này ở mọi cấp học. Bộ trưởng Bộ Giáo dục, bà Linda McMahon, từng tuyên bố rằng mục tiêu của bà là trao lại quyền kiểm soát cho các bang và phụ huynh, nhưng dường như vẫn có một “ngoại lệ” dành cho các tập đoàn công nghệ lớn xâm nhập sâu hơn vào lớp học.

Sắc lệnh này nhấn mạnh rằng “giáo dục AI từ mẫu giáo đến lớp 12 là rất quan trọng” vì Hoa Kỳ cần “phát triển một lực lượng lao động sẵn sàng với AI và thế hệ nhà đổi mới AI tiếp theo.” Nó cũng yêu cầu Bộ Giáo dục “ưu tiên sử dụng AI trong các chương trình tài trợ đào tạo giáo viên” để “tích hợp các nguyên lý của AI vào mọi môn học.” Tuy nhiên, khó có thể tin tưởng bà McMahon sẽ quản lý được việc này một cách nghiêm túc khi bà từng nhầm lẫn AI với A1 – loại sốt thịt bò – trong một bài phát biểu: “Một hệ thống giáo dục đảm bảo rằng học sinh lớp 1 hay thậm chí mẫu giáo đều có giáo viên A1 mỗi năm. Thật tuyệt vời.”

Trên thực tế, nhiều trường học trên toàn quốc đang đưa AI vào chương trình giảng dạy. Nhưng nhiều nơi đang làm điều này mà không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hay các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo ông Alex Molnar, giám đốc Trung tâm Chính sách Giáo dục Quốc gia (Đại học Colorado):

“AI đang bị áp đặt lên trường học mà không có bối cảnh hay nguồn lực phù hợp để các trường đưa ra quyết định sáng suốt.”

Nếu AI được áp dụng cẩu thả ngay từ cấp mẫu giáo, đây sẽ là một sai lầm nghiêm trọng. Nó có thể làm suy yếu tư duy phản biện, khả năng đọc viết và phá vỡ niềm tin vào quá trình học và vào con người với nhau. Như các đồng nghiệp của tôi đã đưa tin gần đây trong bài viết “AI đang mạnh hơn, nhưng những ảo giác của nó ngày càng nghiêm trọng hơn”, các lỗi sai (hallucinations) có thể sẽ luôn tồn tại. Và khi chúng ta tự động hóa những công việc nhân văn nhất – như giảng dạy – bằng những hệ thống có thể sai cơ bản, thì hậu quả có thể là sự mục ruỗng từ gốc rễ.

Và để làm gì? Cho đến nay chưa có bằng chứng rõ ràng nào cho thấy AI cải thiện kết quả học tập hơn giáo viên thật. Một nghiên cứu với gần 1.000 học sinh THPT ở Thổ Nhĩ Kỳ từ Đại học Pennsylvania so sánh nhóm học sinh học với GPT-4 và nhóm không dùng AI. Khi làm bài luyện có AI thì kết quả tốt hơn. Nhưng khi thi thật không dùng AI, nhóm học sinh học theo cách cũ lại vượt trội.

Tuần trước, tôi nghe ý kiến từ nhiều phụ huynh trên khắp nước Mỹ. Không ai ủng hộ việc sử dụng AI ở tiểu học, kể cả những người dùng AI cùng con ở nhà để sáng tạo. Một ông bố kể rằng anh và các con cùng nhau làm thơ bằng mô hình AI – nghe rất đáng yêu. Nhưng khi hỏi nhà trường về quyền riêng tư dữ liệu, nhiều phụ huynh cho biết họ không nhận được câu trả lời rõ ràng.

Cambron Wright (Kentucky), có ba con nhỏ và một bé sắp sinh, nói thẳng:

“Đưa AI vào công nghệ giáo dục là một thảm họa toàn diện – về xã hội, tinh thần và giáo dục.” 

Anh là một Cơ Đốc nhân bảo thủ, có con đang học trường công. Anh nói thêm: 

“Vượt lên trên chính trị, ai lại muốn con mình được dạy bởi robot? Có gì còn đáng sợ hơn thế?”

Karen Friedman, mẹ hai con đang học trường công ở New Jersey, cho biết:

“Con gái tôi là thế hệ đầu tiên được học công nghệ một-một từ mẫu giáo – nghĩa là trước khi biết viết, con đã ngồi trước máy tính và học Google Suite.”
Theo chị, AI đang làm trầm trọng thêm xu hướng hoài nghi và mất niềm tin ở tuổi teen, và trong lớp học thì:
“AI khuyến khích sự hoàn hảo bề mặt mà không dạy được các kỹ năng tư duy thực thụ.”

Sắc lệnh hành pháp tuyên bố sẽ chuẩn bị học sinh cho một thị trường lao động bị AI chi phối — nhưng điều đó chưa chắc đúng. Chúng ta chưa biết AI sẽ thay đổi công việc ra sao, và ngay cả các công ty lớn cũng chưa biết tích hợp AI như thế nào cho hiệu quả. Dù sinh viên đại học dùng AI phổ biến, nhiều người lo ngại AI đang làm giảm sức sáng tạo và năng lực khởi nghiệp thực sự. Nếu AI rồi cũng thay thế công việc, sao chúng ta không để học sinh học cách suy nghĩ – chỉ vì niềm vui khi được suy nghĩ?

Tôi biết mình nói điều này lặp đi lặp lại, nhưng sau giai đoạn đóng cửa trường năm 2020–2021, thật khó tin là các nhà làm luật vẫn đánh giá thấp tầm quan trọng của kết nối con người, đặc biệt ở cấp tiểu học. Theo khảo sát Gallup tháng 3 vừa rồi, 45% phụ huynh nói rằng đại dịch ảnh hưởng tiêu cực đến kỹ năng xã hội của con họ, và một nửa trong số đó nói vấn đề vẫn tiếp diễn.

Thêm màn hình vào lớp học không tự nhiên biến học sinh thành người thông minh hơn, khỏe mạnh hơn hay có việc làm tốt hơn.
Và phụ huynh mọi tầng lớp cần lên tiếng ngay từ bây giờ.

Bất chấp lời lẽ từ các lãnh đạo công nghệ, AI không phải là điều không thể tránh khỏi. Chính con người đang ra quyết định mỗi ngày về cách dùng nó — và chúng ta cần thuyết phục những người quản lý trường học, nhất là trường tiểu học, rằng chạy theo công nghệ mới không phải là hướng đi đúng đắn.

Ghi chú cuối:

Mark Zuckerberg nghĩ rằng bạn bè AI là giải pháp cho sự thiếu kết nối con người. Ông nói:

“Người Mỹ trung bình có chưa đến 3 người bạn thực sự, trong khi họ cần khoảng 15 người bạn.”
Năm 2024, tôi từng viết rằng “bạn bè AI” không phải là giải pháp cho sự cô đơn, bởi cảm giác cô đơn là tín hiệu để chúng ta ra ngoài và kết nối thật với người khác.

Thật khó tin rằng chính quyền hiện tại thực sự quan tâm đến giáo dục trẻ em, khi họ đã cắt giảm gần 1 tỷ USD ngân sách cho Head Start – chương trình giáo dục mầm non cho trẻ em nghèo tại Mỹ. Như Jessica Winter viết trên The New Yorker:

“Quý đầu năm 2025, Head Start nhận ít hơn gần 1 tỷ USD từ Bộ Y tế & Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ so với cùng kỳ năm trước – giảm khoảng 37%.”